3 września 2026 roku w Pszczyńskim Centrum Kultury w Pszczynie zostanie otwarta moja indywidualna wystawa malarstwa „Między Metafizyką a Krzykiem Wojny. Śląska Guernica”. To jedna z najważniejszych i najbardziej osobistych prezentacji w mojej dotychczasowej drodze artystycznej – wystawa poświęcona pamięci, wojnie, ludzkiej godności, ale także metafizyce, nadziei i poszukiwaniu sensu.
Ekspozycja będzie dostępna dla publiczności od 3 września do 2 października 2026 roku w Pszczyńskim Centrum Kultury przy ul. Władysława Jagiełły 1 w Pszczynie. Kuratorem wystawy jest Sebastian Chachołek – kustosz Muzeum Magicznego Realizmu Ochorowiczówka w Wiśle.
Wernisaż odbędzie się 3 września 2026 roku o godz. 17:00.
Dwa światy – jedna opowieść o człowieku
Koncepcja wystawy została zbudowana wokół dwóch pozornie odległych przestrzeni mojego malarstwa.
Pierwsza wyrasta z doświadczenia wojny, cierpienia i pamięci zbiorowej. Druga prowadzi w stronę metafizyki, archetypów, czasu i duchowej przemiany. Nie traktuję jednak tych dwóch światów jako przeciwieństw. Tworzą wspólną opowieść o człowieku, który wobec historii, przemocy i przemijania nieustannie musi odpowiadać na pytanie o własne człowieczeństwo.
Jak zauważa kurator wystawy Sebastian Chachołek, w mojej twórczości malarstwo przestaje być jedynie medium estetycznym. Staje się przestrzenią refleksji nad losem człowieka, jego odpowiedzialnością wobec historii oraz próbą poszukiwania sensu w świecie naznaczonym konfliktem i utratą.
„Śląska Guernica” – pamięć Górnego Śląska
Centralnym punktem wystawy będzie tryptyk „Śląska Guernica”, powstający w latach 2025–2026.
Projekt nie jest próbą historycznej rekonstrukcji ani ilustracją jednego wydarzenia. To symboliczny zapis pamięci Górnego Śląska – regionu naznaczonego wojną, deportacjami, powojennymi represjami, przymusowymi przesiedleniami i dramatem utraty tożsamości.
Tytuł stanowi świadome nawiązanie do „Guerniki” Pabla Picassa, jednak nie jest próbą jej formalnego cytowania czy reinterpretacji. Łączy oba dzieła przede wszystkim przekonanie, że sztuka może stać się uniwersalnym świadectwem cierpienia człowieka i ponadczasowym sprzeciwem wobec wojny.
Historia Górnego Śląska staje się w tym projekcie punktem wyjścia do znacznie szerszej refleksji. Wojna w Ukrainie, cierpienie ludności cywilnej w Palestynie, Sudanie i innych częściach świata przypominają, że doświadczenie wojny nie należy do zamkniętej przeszłości. Nadal jest rzeczywistością milionów ludzi.
Dlatego „Śląska Guernica” opowiada nie tylko o Śląsku. Jest opowieścią o człowieku.
Trzy części „Śląskiej Guerniki”
Tryptyk składa się z trzech płócien, a każde z nich podejmuje inny wymiar doświadczenia Tragedii Górnośląskiej i wojny.
Pierwsza część – „Przemoc – Wyzwolenia” – prowadzi do dramatycznych wydarzeń zimy 1945 roku. Wejście Armii Czerwonej, dla jednych oznaczające koniec niemieckiej okupacji, dla wielu mieszkańców regionu stało się początkiem kolejnego dramatu – represji, przemocy, grabieży i deportacji.
Druga część – „Za drutami” – odnosi się do powojennych obozów pracy i represji. Centralnym symbolem obrazu jest czerwone jabłko przekazywane pomiędzy wyniszczonymi więźniami. W świecie drutu kolczastego, głodu i zniewolenia ten niewielki gest staje się symbolem życia, solidarności i zachowanego człowieczeństwa.
To jeden z najważniejszych znaków całego projektu. System może odebrać człowiekowi wolność, ale nie zawsze jest w stanie odebrać mu zdolność do empatii.
Tryptyk prowadzi widza od przemocy i zniewolenia ku pamięci – i pytaniu o to, co pozostaje po człowieku, kiedy wielka historia sprowadza jego życie do liczby, statystyki lub zapomnianego nazwiska.
Od pierwszego szkicu do obrazu
Istotną częścią wystawy będą szkice koncepcyjne, rysunki i studia cyfrowe dokumentujące proces powstawania „Śląskiej Guerniki”.
Po raz pierwszy pokazuję je publicznie jako integralną część projektu.
Chcę w ten sposób odsłonić przed odbiorcą przestrzeń, która zazwyczaj pozostaje ukryta – narodziny pomysłu, pierwszą emocję, poszukiwanie kompozycji, zmiany koncepcji oraz decyzje prowadzące do finalnego obrazu.
Projekt rozwijał się poprzez dziesiątki tradycyjnych rysunków i szkiców oraz cyfrowych studiów wykonywanych na tablecie graficznym. Technologia nie zastępowała w tym procesie malarstwa. Pozwalała eksperymentować ze światłem, rytmem, relacjami pomiędzy postaciami i symboliką, zanim ostateczna kompozycja została przeniesiona na płótno.
Wystawa pozwoli więc zobaczyć nie tylko ukończone dzieło, lecz również drogę prowadzącą do jego powstania.
Dzieci Wojny, Via Dolorosa di Gaza, Marionetki Wojny
„Śląska Guernica” nie istnieje w oderwaniu od mojej wcześniejszej twórczości.
Pierwszą część ekspozycji uzupełniają obrazy z cykli podejmujących problem wojny i jej ofiar, między innymi „Dzieci Wojny”, „Via Dolorosa di Gaza”, „Marionetki Wojny” oraz „Krzyż Wojny”.
Nie traktuję ich jako dokumentacji konkretnych konfliktów. W centrum tych prac pozostaje człowiek – pozbawiony bezpieczeństwa, domu, wolności i godności.
Szczególne miejsce zajmują dzieci. Wojna odbiera im nie tylko dom i poczucie bezpieczeństwa. Odbiera dzieciństwo, pozostawiając doświadczenia, które mogą towarzyszyć im przez całe życie.
Prace podejmujące tę tematykę prezentowałem również podczas międzynarodowej wystawy „Solidarni z Ukrainą” w Odessie. W kraju bezpośrednio doświadczającym wojny ich znaczenie nabrało dla mnie szczególnego wymiaru. Sztuka przestaje w takim miejscu być wyłącznie wypowiedzią artystyczną. Staje się świadectwem, gestem solidarności i sprzeciwu wobec przemocy.
Od krzyku wojny do metafizyki
Druga część wystawy prowadzi w zupełnie inną przestrzeń mojego malarstwa.
Pojawiają się Ishtar, Inanna, Samas, Chloe, „Arkana Przebudzenia” oraz „Upadek czy Odrodzenie”.
Nie jest to jednak ucieczka od wcześniejszej opowieści o wojnie. Przeciwnie – metafizyka staje się próbą odnalezienia duchowego porządku w rzeczywistości, która często wydaje się pozbawiona logiki.
Postacie i archetypy zaczerpnięte z dawnych kultur nie funkcjonują w moim malarstwie jako ilustracje mitologii. Interesuje mnie ich ponadczasowy charakter. Stają się symbolami pamięci, przemiany, odpowiedzialności, światła i nadziei.
W ten sposób mit przestaje należeć wyłącznie do przeszłości. Staje się językiem, za pomocą którego można mówić o kondycji współczesnego człowieka.
Powrót Chloe
Szczególne miejsce w tej części ekspozycji zajmie „Chloe – Podróż w Czasie i Przestrzeni”.
Chloe przez ostatnie lata odbyła własną artystyczną podróż. Obraz był prezentowany między innymi w Barcelonie, Paryżu podczas obchodów 100-lecia surrealizmu, a także we Włoszech – w Caltanissetcie, Florencji i Wenecji – oraz na wystawach w Polsce.
Teraz powraca do polskiej galerii jako jedna z prac zamykających metafizyczną narrację wystawy.
Chloe nie jest dla mnie postacią historyczną ani bohaterką konkretnego mitu. Jest autorskim symbolem człowieka poszukującego sensu istnienia – przewodniczką poprzez czas, pamięć i duchową przemianę.
Po doświadczeniu wojny i cierpienia, po spotkaniu z pamięcią i archetypami pozostaje bowiem człowiek – świadomy kruchości czasu, ale nadal zdolny do nadziei, przemiany i poszukiwania światła.
Pamięć – wojna – tożsamość
Te trzy słowa pojawiające się w identyfikacji wystawy nie są przypadkowe.
- Pamięć, ponieważ bez niej historia staje się jedynie zbiorem dat.
- Wojna, ponieważ mimo doświadczeń kolejnych pokoleń, nadal pozostaje częścią współczesnego świata.
- Tożsamość, ponieważ historia miejsca, w którym żyjemy, pozostawia w nas ślady, nawet jeśli nie zawsze jesteśmy ich świadomi.
„Śląska Guernica” wyrasta z lokalnej historii Górnego Śląska, ale nie zatrzymuje się na niej. Przekracza granice regionu i konkretnego momentu historycznego, prowadząc do uniwersalnego pytania o odpowiedzialność człowieka za drugiego człowieka.
Wystawa jako przestrzeń dialogu
Nie oczekuję, że moja sztuka udzieli odpowiedzi na najtrudniejsze pytania współczesności.
Mam jednak nadzieję, że potrafi stworzyć przestrzeń do refleksji, zatrzymać nas choć na chwilę i przypomnieć, że pamięć, empatia i odpowiedzialność są wartościami, od których zależy przyszłość człowieka.
Wystawa nie rozstrzyga sporów historycznych i nie proponuje prostych odpowiedzi. Chciałbym, aby widz sam odczytał symbole i historie zapisane w obrazach.
Bo być może właśnie to jest dzisiaj jednym z najważniejszych zadań sztuki:
Sztuka nie zatrzymuje wojny. Potrafi jednak zatrzymać człowieka, zanim stanie się obojętny.
Zapraszam do Pszczyny.
Informacje o wystawie
Dariusz Witold Mierzwa
„Między Metafizyką a Krzykiem Wojny. Śląska Guernica”
Wernisaż: 3 września 2026, godz. 17:00
Wystawa: 3 września – 2 października 2026
Miejsce: Pszczyńskie Centrum Kultury
ul. Władysława Jagiełły 1, 43-200 Pszczyna
Kurator wystawy: Sebastian Chachołek – Kustosz Muzeum Magicznego Realizmu Ochorowiczówka w Wiśle
Organizator: Pszczyńskie Centrum Kultury
Współpraca merytoryczna: Europejski Instytut Promocji Sztuki oraz Muzeum Magicznego Realizmu Ochorowiczówka w Wiśle
Wystawa pod honorowym i medialnym patronatem
Wystawa „Między Metafizyką a Krzykiem Wojny. Śląska Guernica” została objęta szerokim patronatem honorowym, medialnym oraz wsparciem instytucji i partnerów związanych z kulturą, sztuką i regionem.
Patronaty te podkreślają znaczenie projektu nie tylko jako wydarzenia artystycznego, ale również jako przedsięwzięcia odnoszącego się do pamięci historycznej Górnego Śląska, tożsamości regionu oraz współczesnego dialogu o wojnie, odpowiedzialności i człowieczeństwie.
Wśród instytucji i osób wspierających wystawę znajdują się przedstawiciele administracji państwowej i samorządowej, instytucje kultury, organizacje społeczne oraz media regionalne i ogólnopolskie.
Patronat honorowy nad wystawą objęli m.in. Przedstawiciele władz wojewódzkich i samorządowych, w tym burmistrz Miasta Pszczyna Dariusz Skrobol.
Projekt realizowany jest we współpracy z Pszczyńskim Centrum Kultury, Europejskim Instytutem Promocji Sztuki oraz Muzeum Magicznego Realizmu Ochorowiczówka w Wiśle.
Wystawie towarzyszy również szeroki patronat medialny, dzięki któremu projekt „Śląska Guernica” oraz jego przesłanie dotyczące pamięci, wojny i ludzkiej godności będą mogły dotrzeć do znacznie szerszego grona odbiorców;
Wojewoda Śląski, Senator RP Maciej Kopiec, Województwo Śląskie, Marszałek Województwa Śląskiego Wojciech Saługa, Łukasz Kohut, Miasto Pszczyna, Ruch Autonomii Śląska, Europejski Instytut Promocji Sztuki i Ochorowiczówka, a w patronacie medialnym m.in. TVP3 Katowice, Radio Katowice, Gazeta Wyborcza, Dziennik Zachodni, Głos Pszczyński i Echo Chorzowa.
